ਬਜੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਦ ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਸਟਰ ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਜਦੂਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰੀਆ ਲੱਦੀ ਰੇਹੜੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਬਜ਼ੁਰਗਾ, ਐਨਾ ਸਰੀਆ ਕਿਉਂ ਲੱਦਿਆ?” ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਬੰਤਾ ਆਂ।” ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ।
ਕਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿਚ, ਜਗਤਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਵੈਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿੱਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਵੈਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਬੜੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮਿਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਗਜ਼ਲ ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਲਾਈਆਂ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ: “ਨਹੀਂ ਡਰਨਾ।” ਕਵਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਅਤੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਟਿਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਦਾਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗਜ਼ਲ – ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਲਾ ਮਿਸਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ Read More »
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਭਲਾ ਚਾਹਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਫ਼ਰਜ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਗੁਰਨਾਮ ਬਾਵਾ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ ਅਤੀਤ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਏ.ਜੀ.ਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਅਮਰ ਗਰਗ ਨੇ ਏ.ਜੀ.ਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਗਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
“ਡਾਂਗੇ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ” ਇਕ ਤਥਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀ Read More »
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਇੰਜੀ. ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਧਰਮਕ ਜਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਬੇਮਤਲਬ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਲੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਧਰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ, ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਮੁਲਕ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ।
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਕੌਣ ਸਨ? Read More »
ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਿਮਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬਾਬਾ ਨਿੰਮਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੋਚੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਧਾਰਣ ਗੁਰਮਤਿ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੰਬਰਦਾਰ ਨਾਲ ਕਨੇਡਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਛਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ-ਸੰਮਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਘੜ ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਚਾਰ ਉਭਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਸੁਖਚੈਨ ਥਾਂਦੇਵਾਲਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਰੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਰਾਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਭਲਾ ਚਾਹਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਫ਼ਰਜ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
