ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਮਾਂ ਦੀ ਅਤੁੱਟ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਆਪਣਾ ਸੁਖ, ਹਰ ਪਲ ਵਿਆਪਕ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨਿਹਰਿਆ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਣ ਤੱਕ, ਮਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸਧੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹਰ ਪੰਨੇ ’ਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਠੇ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵਿਸਾਖੀ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਮੇਲੇ-ਮਸਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। — ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖੀ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ Read More »
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰੋ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਕਰੋ। ਰੱਬ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਜੋੜ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। — ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਨਿੱਤ ਸ਼ੁਕਰ ਖੁਦਾ ਦਾ ਕਰਿਆ ਕਰ Read More »
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਜੁੜਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਇਕਲਾਪਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਪਿਆਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ—ਨਸ਼ੇ, ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਦਲਾਅ—‘ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੋੇਏ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਭਰਾ ਖ਼ਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ਤ Read More »
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਡਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਠੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਅੰਬਰ ਤੱਕ ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਛੀ ਉਸਦੀ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਉਤਰਣ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰ ਸਕੇ। ਕਵੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ‘ਬੱਦਨ’ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦਰਦ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਡਾਰ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ Read More »
ਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ‘ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਡੀਜੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਹਾਰਨ ਨਾ ਵਜਾਏ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ, ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਕਿਸਨ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਦੋਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਡੰਬਨਾਵਾਂ, ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕਬੋਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਕੇਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਧਾਰਣਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡੂੰਘਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਲੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਇਆ ਉਤਰਿਆ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਾਲਖ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪੁੰਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਪਾਖੰਡ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਮਿਲਾ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਉਹ ਬਾਬਾ ਹੈ, ਨਾ ਫਕੀਰ—ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਹਗੀਰ, ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਦਿਲਗੀਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਅੰਨ ਸਿੰਮਪਲ ਲਿਵਿੰਗ’ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਕਿਨ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੁਗਨੂੰਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ, ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕਣਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਕਲਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਵੱਧਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਸਿਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ, ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਗਲੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੰਗ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਦੀਪ ਦੁਸਾਂਝ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੁਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਅਖਬਾਰ ਤੱਕ Read More »
ਇਸ ਗਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਸਾਥ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹिੱਮਤ ਅਤੇ ਅਡਿਗਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਜਿ਼ਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਵਿ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਜ਼ਲ – ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ Read More »
