ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ ਦੀ ਲਘੁਕਥਾ “ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼” ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਵ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਜੀਵ ਛਾਬੜਾ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਹਾਣੀ “ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਰ” ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਮਾਰਮਿਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਕੀਕਤ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾੜੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਚੋਟ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਘਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਮਨੀਸ਼ ਤਾਲਿਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ “ਬੰਦ ਕਮਰੇ” ਪਰਵਾਸ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇਪਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਛੂਹਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਜਿਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਦੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ “ਬੰਦ ਕਮਰੇ” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਟਾਂ-ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਡੀਕਾਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੁਨੇਜਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਵਿਆਹ ਸਾਲਗਿਰ੍ਹਾ ਹੈ ‘ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਗਿਫ਼ਟ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਿਨ ਭਰ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੀ ਚੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੇਟੀ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਪਰਾਈਜ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੈਕੇਜ ਆਇਆ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਤਿਆਰ ਸੀ ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਲਈ।
ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰਖ਼ਾਨੇ ’ਚ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਫਕੀਰ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਦੂਆ ਅਤੇ ਕੈਂਟੀਨ ’ਚ ਚਾਹ-ਸਮੋਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਮ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜ਼ਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਸਧਾਰਣ ਜਿਹੇ ਪਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਹਾਵਣਾ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਚਾਨਕ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਖਪਾਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੇਮਕਸਦੀ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਦੇ-ਭਟਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੰਜ਼ਰ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਕੜਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। — ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੰਨੜ
ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਟਰੀ ਦੀ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ ਦੁੱਖ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਮਹਾਂਸਾਗਰ —।
ਬੂਟਾ ਖ਼ਾਨ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ “ਸਪੋਲੀਏ” ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਹ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਓਥੇ ਆਏ ਸਰਪੰਚ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਾਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ‘ਪਿਓ’ ਕਹਿਲਾ ਸਕੇ। ਐਮ. ਅਨਵਾਰ ਅੰਜੁਮ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਾਈ ਪੀੜ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
