ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੁਨੇਜਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਵਿਆਹ ਸਾਲਗਿਰ੍ਹਾ ਹੈ ‘ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਗਿਫ਼ਟ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਿਨ ਭਰ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੀ ਚੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੇਟੀ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਪਰਾਈਜ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੈਕੇਜ ਆਇਆ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਤਿਆਰ ਸੀ ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਲਈ।
ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰਖ਼ਾਨੇ ’ਚ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਫਕੀਰ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਦੂਆ ਅਤੇ ਕੈਂਟੀਨ ’ਚ ਚਾਹ-ਸਮੋਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਮ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜ਼ਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਸਧਾਰਣ ਜਿਹੇ ਪਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਹਾਵਣਾ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਚਾਨਕ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਖਪਾਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੇਮਕਸਦੀ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਦੇ-ਭਟਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੰਜ਼ਰ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਕੜਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। — ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੰਨੜ
ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਟਰੀ ਦੀ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ ਦੁੱਖ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਮਹਾਂਸਾਗਰ —।
ਬੂਟਾ ਖ਼ਾਨ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ “ਸਪੋਲੀਏ” ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਹ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਓਥੇ ਆਏ ਸਰਪੰਚ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਾਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ‘ਪਿਓ’ ਕਹਿਲਾ ਸਕੇ। ਐਮ. ਅਨਵਾਰ ਅੰਜੁਮ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਾਈ ਪੀੜ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰ ਅਤੇ ਬੁੱਢੜ ਦੀ ਖਿੱਚ-ਤਾਣ ਭਰੀ ਘਟਨਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਈਕਲ ਅਚਾਨਕ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਤ ਖਟੜਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਾਲੀ ਲੱਦ ਕੇ ਮਿੱਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਵਾਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੜੋਸੀ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਫੇਰੇ ਲਾ-ਲਾ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਡਾਲਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਿਹਨਤ, ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਟੀਂ ਹਿੱਸੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਿਆ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੁਪਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
