ਕਸੂਰ
ਇਸ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ, ਕਵੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਦੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਦਰਦਨਾਕ ਅਵਾਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਬੜੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਮੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ।
ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਪੈਰ ਟਿਕਾਊ
ਦੇਵਤਾ ਦਾਸ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਨਸਪੈਕਟਰ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਟਿਕਾਊ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਦਫਤਰੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਚੱਲੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਉਸ ਫਾਈਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਝੱਗੇ ਨਾਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਿਤ ਵਿਤਾਰਨਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਖਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੀਨ ਦਾ ਡੱਬਾ ਹੀ ਉਹਦਾ “ਪੈਰ-ਟਿਕਾਊ” ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਫਤਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਹਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਪੈਰ ਟਿਕਾਊ Read More »
ਸੀਰੀ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢਣ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ‘ਰੱਬ ਨੇ ਲੋੜ੍ਹਾ ਈ ਮਾਰਿਆ’ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਚੋਂਕ ਗਈ। ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਿਆ ਤਾਂ ਕਰਮੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰੁਕ ਗਈ। ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਖ਼ਮ ਹਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਇਕ ਦਬਿਆ ਦਰਦ ਹੰਝੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਬਦ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਮਲ ਚ ਗੁੰਦਦੇ ਗੁੰਨ੍ਹਦੇ ਹਾਂ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟਾਂਡਾ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ। ਲੇਖਕ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੀ ਤਸੱਲੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੁਚੀਤਾ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਮਲ ਚ ਗੁੰਦਦੇ ਗੁੰਨ੍ਹਦੇ ਹਾਂ Read More »
ਬੰਦੇ ਦਾ ਮੁੱਲ
ਡਾ. ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਬੰਦੇ ਦਾ ਮੁੱਲ’ 35 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੀਵਿਊਕਾਰ ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਡਾ. ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੂਝ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਸਬਰ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਅਰਦਾਸ
ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੰਘਾ ਦੀ ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਲਿਖਤ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ – ਸਬਰ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਅਰਦਾਸ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਾਹ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਅਸਲ ਸੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਰ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਅਰਦਾਸ Read More »
ਫੇਸਬੁਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਨਿਰੰਜਨ ਬੋਹਾ ਦੀ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਤ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਮੋਡਰਨ ਫੇਸਬੁਕੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਸਕ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹੁਣ ਚੈਟ ਬਾਕਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਲਪ ਸਿਰਫ਼ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ “ਫੇਸਬੁਕੀ” ਹੋ ਗਏ ਨੇ — ਜਿੱਥੇ ਦਿਲ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਧੜਕਦੀ ਹੈ।
ਬਹਾਨਾ
ਹਰਭਜਨ ਖੇਮਕਰਨੀ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ’ਤੇ ਮੰਢ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਮਝ ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸਜ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਨਿਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਾਰਵਾਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਮਨ ਦੀ ਉਸ ਉਲਾਰਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਤਰਕ, ਸਮਰੱਥਾ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਕੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਦੌੜ ਇਸੇ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਸਿੱਖਿਆ, ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਸੰਵਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਦਲ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਾਂ ਮਾਣ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕੀਏ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਾਰਵਾਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ Read More »
ਦਿਲ ਮੈਂਡਾ
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਰ ਬੂੰਦ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। “ਜਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ” – ਇਸ ਅਮੋਲਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
