ਸਪੋਲੀਏ
ਬੂਟਾ ਖ਼ਾਨ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ “ਸਪੋਲੀਏ” ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਹ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।
ਕਹਾਣੀ ਸੰਸਾਰ
ਪਰਾਈ ਪੀੜ
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਓਥੇ ਆਏ ਸਰਪੰਚ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਾਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ‘ਪਿਓ’ ਕਹਿਲਾ ਸਕੇ। ਐਮ. ਅਨਵਾਰ ਅੰਜੁਮ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਾਈ ਪੀੜ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੰਝੂ
ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰ ਅਤੇ ਬੁੱਢੜ ਦੀ ਖਿੱਚ-ਤਾਣ ਭਰੀ ਘਟਨਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਈਕਲ ਅਚਾਨਕ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਤ ਖਟੜਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਸੇਕ
ਪਰਾਲੀ ਲੱਦ ਕੇ ਮਿੱਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਵਾਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੜੋਸੀ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਫੇਰੇ ਲਾ-ਲਾ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਡਾਲਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਿਹਨਤ, ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਟੀਂ ਹਿੱਸੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਿਆ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਿਆਗ਼
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੁਪਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਜੁਰਗ
ਬਜੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਦ ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਸਟਰ ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਜਦੂਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰੀਆ ਲੱਦੀ ਰੇਹੜੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਬਜ਼ੁਰਗਾ, ਐਨਾ ਸਰੀਆ ਕਿਉਂ ਲੱਦਿਆ?” ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਬੰਤਾ ਆਂ।” ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ।
ਨਿੱਘ
ਕਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿਚ, ਜਗਤਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਵੈਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿੱਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਵੈਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਬੜੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮਿਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਰ
ਗੁਰਨਾਮ ਬਾਵਾ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ ਅਤੀਤ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
“ਡਾਂਗੇ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ” ਇਕ ਤਥਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਏ.ਜੀ.ਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਅਮਰ ਗਰਗ ਨੇ ਏ.ਜੀ.ਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਗਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
“ਡਾਂਗੇ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ” ਇਕ ਤਥਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀ Read More »
ਪ੍ਰਤਾਪ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਿਮਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬਾਬਾ ਨਿੰਮਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੋਚੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਧਾਰਣ ਗੁਰਮਤਿ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੰਬਰਦਾਰ ਨਾਲ ਕਨੇਡਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਛਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ-ਸੰਮਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਘੜ ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਚਾਰ ਉਭਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਸੁਖਚੈਨ ਥਾਂਦੇਵਾਲਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਰੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।
