ਇਹ ਦੋਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਡੰਬਨਾਵਾਂ, ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕਬੋਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਕੇਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਧਾਰਣਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡੂੰਘਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਲੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਇਆ ਉਤਰਿਆ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਾਲਖ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪੁੰਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਪਾਖੰਡ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਮਿਲਾ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਉਹ ਬਾਬਾ ਹੈ, ਨਾ ਫਕੀਰ—ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਹਗੀਰ, ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਦਿਲਗੀਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਅੰਨ ਸਿੰਮਪਲ ਲਿਵਿੰਗ’ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਕਿਨ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੁਗਨੂੰਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ, ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕਣਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਕਲਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਵੱਧਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਸਿਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ, ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਗਲੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੰਗ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਦੀਪ ਦੁਸਾਂਝ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੁਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਅਖਬਾਰ ਤੱਕ Read More »
ਇਸ ਗਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਸਾਥ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹिੱਮਤ ਅਤੇ ਅਡਿਗਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਜਿ਼ਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਵਿ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਜ਼ਲ – ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ Read More »
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਪੱਤੋ ਦੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਲਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਖੰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ੍ਹਕੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਹੀ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਕਿਰਤ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਲਿਹਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੇ ਬਲਿਦਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬੇਹਦ ਕਰ਼ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾ ਜਬਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਜ਼ਲ – ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੇ ਬਲਿਦਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ Read More »
ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹੁੰਜਨ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲੀ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਲ ਸਿੱਖਾਏ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹੁੰਜਨ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਅਹਮਿਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨਾਲ ਕਰੀਏ ਜਿਸਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਛੱਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਇਹ ਗਜ਼ਲ ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਲਾਈਆਂ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ: “ਨਹੀਂ ਡਰਨਾ।” ਕਵਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਅਤੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਟਿਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਦਾਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗਜ਼ਲ – ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਲਾ ਮਿਸਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ Read More »
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਭਲਾ ਚਾਹਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਫ਼ਰਜ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
