ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰੋ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਕਰੋ। ਰੱਬ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਜੋੜ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। — ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਨਿੱਤ ਸ਼ੁਕਰ ਖੁਦਾ ਦਾ ਕਰਿਆ ਕਰ Read More »
ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੇਮਕਸਦੀ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਦੇ-ਭਟਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੰਜ਼ਰ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਕੜਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। — ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੰਨੜ
ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਟਰੀ ਦੀ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ ਦੁੱਖ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਮਹਾਂਸਾਗਰ —।
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਜੁੜਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਇਕਲਾਪਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਪਿਆਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ—ਨਸ਼ੇ, ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਦਲਾਅ—‘ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੋੇਏ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਭਰਾ ਖ਼ਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ਤ Read More »
ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਲਟ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਾ ਰੁਖ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਟਲੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਖ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਇੰਜਣ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਮਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲਈ ਅਨਮੋਲ ਯਾਦ ਬਣ ਗਈ — ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੰਨੜ — ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਅਸਲ ਕਦਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖੜੇ ‘ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਇਕ ਕਾਲਾ ਦਾਗ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਬਲਕਿ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ, ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ—ਇਹ ਸਭ ਜੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ। ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਜੰਗ : ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਘਿਣਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ Read More »
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਡਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਠੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਅੰਬਰ ਤੱਕ ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਛੀ ਉਸਦੀ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਉਤਰਣ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰ ਸਕੇ। ਕਵੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ‘ਬੱਦਨ’ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦਰਦ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਡਾਰ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ Read More »
ਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ‘ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਡੀਜੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਹਾਰਨ ਨਾ ਵਜਾਏ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ, ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਕਿਸਨ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਸੇਮਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ “ਬੁੱਢੀ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ” ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਇਟਾਲੀਅਨ ਬੁੱਢੀ ਮਹਿਲਾ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਉਸਨੂੰ “ਮੰਮ੍ਹਾਂ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੰਨੜ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੇਮਾ ਸਰਕਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਿਲਾਨੋ ਅਤੇ ਤੋਰੀਨੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਕੱਲਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਾਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਢਾਹਾਂ ਇਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਵੀ ਵੀ ਨਾਵਲ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਨੀ ਜਾਂ ਸਫਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਧਾ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਲਗਡ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਹਰ ਵਿਧਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਢਾਹਾਂ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ Read More »
